Ein liten by i Trøndelag har fått eit universitet i fanget. No startar strevet med å leve opp til det.

Levanger (Khrono): Historieprofessor Kjetil Jakobsen er henta inn frå campus Bodø denne sure februardagen tidleg i det 21. hundreåret for å gi ei innføring på åtte minutt før paneldebatten om kva vi snakkar om når vi snakkar om universitet og universitetsbyar.

Han har Ibsen gegen den Provinzializmus, Ibsen mot provinsialismen, på publikasjonslista, er ekspert på kosmopolitisme og har tre år på baken frå sjølvaste Humboldt-universitetet i Berlin. Han fleipar om sluddbygene som har nyansert bildet av Røstad i Levanger som den vakraste campusen aust for California, som fleire seier at Gudmund Hernes har sagt at det er, før han skiftar ark på powerpointen, og tusen års universitetshistorie flimrar gjennom det fullsette lokalet:

Bologna, Padova, Paris, Oxford, …

— Universitetet er ein endringsmaskin, seier Jakobsen, universitetet blir endra med tidene og universitetet endrar tidene, eller noko i den retning. Ein by med eit universitet blir fylt av kritiske sjeler som med sine spørsmål til det beståande får ting til skje og gjer endring til ein normaltilstand.

Levanger …

Når dei samfunnsvitskaplege disiplinfaga får samla seg og slått rot på campusen på Røstad, slik planen til Nord universitetet er, vil endringsmaskinen skyte fart, trur professoren, bylufta i Levanger vil gradvis bli friare.

Professoren snurrar rutinert på vinglaset.

Plakatar er distribuerte med spørsmålet: «Universitetsmetropol eller mini-campus?».

— Når alle desse kritiske samfunnsforskarane kjem hit, vil vi få ei meir kritisk offentlegheit, seier Jakobsen.

Litt seinare på kvelden, etter litt mikk-makk med mikrofonar, skal han få eit slags svar på tiltale.

Svin, mjølk, industri

Som mange vil ha fått med seg er Levanger for lengst blitt universitetsby som følgje av fusjonar av gamle høgskular. Levanger har dessutan, som følgje av den turbulente studiestrukturprosessen, blitt utropt til ein av to hovudcampusar i det langstrekte Nord universitet, saman med storebror Bodø.

Kva betyr det?

For det første fleire studentar, tilsette, pengar og prestisje. Og eit heseblesande ritt for å innfri styresmaktene sine talfesta krav til forsking, publikasjonar, doktorgradar og professorat dei meiner er eit universitet verdig.

Men kan Levanger bli ein ekte universitetsby? Og kva er eigentleg det, eit stykke inn i det 21. århundret?

For dei som kjem til Levanger for første gong er kanskje den vakre og urbane bykjernen med trehus i jugendstil tett i tett det mest slåande — i tillegg til dei heller tomme og livlause gatene rundt dei. Byen er omkransa av frodig og produktivt jordbrukslandskap, kommunen er den største mjølkeprodusenten og nest største svineprodusenten i Trøndelag. Industrien står sterkt, med Norske skogs fabrikk på Skogn som mangeårig spydspiss.

Lokalpolitikken har tradisjonelt vore totaldominert av Arbeidarpartiet. No har distriktsopprørspartiet Senterpartiet tatt over.

Her er sjukehus, som med sine arbeidsplassar bidrar til det høge utdanningsnivået i Levanger. 35 prosent av levangsbyggane (person frå Levanger) har høgare utdanning, berre i Trondheim er talet høgare blant kommunane i Trøndelag.

Her er utdanning i rikt monn, det har vore lærarskule i Levanger i godt over hundre år før ordet campus lurte seg inn i det norske språket, nærare bestemt sidan 1892. I 1994 fusjonerte lærarskulen inn i Høgskolen i Nord-Trøndelag, i 2016 fusjonerte Høgskolen inn i Nord universitet.

Kommunen brukar litt under landsgjennomsnittet av pengane sine på kultur (det meste går til idrett), dei fleste bur i einebustad og handlar på Magneten, Trøndelags nest største kjøpesenter eit stykke utanfor sentrum.

Også handelsstanden gjekk for campus-modellen.

— Universitetsmetropol? Kva f …!?

Ein stor, liten plass

Truls Valland Roaas blir lattermild ved tanken, eller ordet — metropol. Han er opphavleg frå Langesund, kilt inn mellom Porsgrunn og Skien, og hamna i Levanger då sambuaren signerte for handballklubben her oppe. No kjenner han seg heime, og arbeider som universitetslektor i idrettsvitskap ved høgskulen, unnskyld, universitetet.

— Det er kjempekonkurranse om studentane, vi kan ikkje konkurrere med dei store byane om vi tenker på det urbane tilbodet, seier Roaas.

Studentane hans har undervisning med ein kollega med svart belte og internasjonal karriere, i karate. Målet er at studentane skal prøve ut så mange idrettar som mogleg i løpet av studiet, det skal vere teori og praksis hand i hand, eller fot.

«Fot! Hode! Fot! Hode! Fot! Hode!» kommanderer kollega Stig-Ivan Nygård. Studentane hoppar, dukkkar, hoppar, dukkar, får sveitten til å piple inne i dei kvite karatedraktene, som for dei fleste er eit uvant plagg.

Fasilitetar?

— Tja, det må investerast, byggast … skal vi ha sjanse til å få plass til 2000 fleire studentar, seier Roaas.

Karate-timane til idrettsvitskapsstudentane skjer i lokala til Levanger judoklubb, eit stykke off-campus, i ein nærast stereotyp gymsal. Det er langt igjen til Royal Albert Hall, song Åge Aleksandersen ein gong. Her kjennest det veldig langt til Oxford og Paris.

— Vi var på besøk hos ETH i Zürich for ikkje så lenge sidan (rangert som eit av verdas beste universitet, red.merkn.). Der hadde dei fasilitetar, der. Alt! Ein blir jo litt misunneleg, men så tenkte eg: Dette er grunnen til at vi vil vere i Levanger. Nettopp fordi det ikkje er så stort her. Vi må berre gjere det på vår måte. Og ikkje gå i fella og bli pretensiøse.

Adrian Olsen Teigen, førsteårsstudent, må halde seg i ro som tilskodar til treninga. Han slit med ein skade, slik fotballspelarar ofte gjer.

— Utelivet er jo ikkje all verda. Eg skjønar at dei som likar litt meir liv synest det blir litt stille i Levanger. Men ikkje alle vil vere på ein stor plass. Eg budde eit år i Trondheim, men eg trivst betre her. Kanskje er det fordi eg kjem frå ein mindre plass, seier Teigen, som er frå Mo i Rana.

Trondheim flyttar han ikkje tilbake til. Med mindre Rosenborg ringer. No er det oppkøyring til OBOS-liga i Levanger det handlar om for han.

«Fot, hode, fot, hode!»

Strikkepinnar, ti prosent

Før vi vender tilbake campus, der vi skal gjere intervju, prøve å skildre atmosfæren, snakke med anonyme kjelder, oppleve dokketeater og gå på paneldebatt, gjer vi eit nytt søk etter liv i sentrum. Vi fiSå brann byens trivelegaste, og truleg einaste, sy- og garnforretning, Galleri Nåløyet.

Universitetsby?

— Nja, det ser ut til at denne universitetsbyen held på å flytte til Moan, seier Ole Kristian Johnsen, som berre eig butikken, «det e’ itj æ som e’ sjæfen». Moan er der det store kjøpesenteret, Magneten, er.

— Eg begynte på ei lærarutdanning på universitetet, seier Lill Storborg, som ifølgje eigaren er sjefen.

Eller vent.

— Den gongen var det kanskje ikkje universitet?

Same det, er konklusjonen mellom garnnøste og symaskiner. Dei har ti prosent studentrabatt på strikkepinnar. Vi får kosmopolitiske karamellar, heilt gratis. To rett og ein vrang.

Ute i gata driv sluddet forbi og framkallar draumar. Om California.

«Dyr på beite, vis hensyn», står det på eit skilt langs vegen opp mot campus. Røstad gard, som no er campus, vart kjøpt av av staten i 1896. Gardsdrifta heldt fram, som ein del av undervisningsopplegget på det som var ein av dei tre åndssvakeskulane i Noreg fram til 1950, før skulen endeleg vart lagt ned i 1992. Då var lærarskulen på veg inn.

I dag står det staselege hovudbygget som før, men no som signaturen til eit universitet, som prøver å bli eit universitet.

Farvel velferdsstat

— Åtte år, seier Espen Leirset.

Åtte år var tida det gjekk frå Bodø fekk universitet til byen vart europeisk kulturby i 2019.

— I byutviklingssamanheng er åtte år ganske lang tid.

Leirset er statsvitar og stipendiat i Levanger. No sit han ved eit kantinebord på Røstad og takkar Erna for at han arbeider ved eit universitet: Det var Solberg-regjeringas strukturreform for universitets- og høgskulesektoren som sette fart i fusjonane og førte til at høgskulen han fekk jobb på i 2012 nokre år seinare var trylla om til universitet.

Leirset er ein av bidragsytarane i boka «Universitetskamp», utgitt i fjor, med kranglefanten og sosiologen Aksel Tjora frå NTNU som redaktør. Fleire av bidragsytarane gassar seg i sarkasmar over det klassiske universitetets pustevanskar i møtet med tellekantar, rapporteringskrav og målstyrt nytale frå eit ekspanderande mellomleiarhelvete med eksamen i forretningsadministrasjon og human relations.

Men Leirset er verken sint eller frustrert.

— Mitt bidrag er ikkje å delta i nokon kamp. Eg trur det er eit omstillingsbehov i sektoren. Høgskolen i Nord-Trøndelag gjorde nokre strategiske feilgrep, dei satsa for breitt og for knapt på master og ph.d. Dermed var ein dårleg posisjonert då reforma kom som eit slag i solar plexus i 2015.

Han går med på at det er uheldige sider ved alt, inkludert strukturreforma. For mykje målstyring, tendensen til å sjå alt som produkt, for eksempel.

— Men eg meiner også at mange som jobbar i sektoren er for navleskodande og for lite i kontakt med arbeidslivet utanfor universitetet. Vi har ekstreme privilegium, dei fleste utanfor sektoren har grunn til å sjå med misunning på arbeidsvilkåra våre.

Leirsets kapittel i «Universitetskamp» fortel om korleis utdanning som distriktspolitikk og velferd til heile landet har tapt til fordel for «innovasjon og konkurransekraft». Noreg, som ein gong var ein velferdsstat, er no ein konkurransestat. No handlar det, ikkje minst for Erna Solberg, om å lage utdanning primært for at landet skal konkurrere på ein internasjonal marknad.

Dei som lykkast er dei som tilpassar seg smale og ikkje minst spisse utdanningsløp, skriv Leirset, og det er kanskje ikkje tilfeldig at han sit i styret til Nord universitet.

— Ein tenker gjerne mindre om seg sjølv enn nødvendig her i Innherred, dette er ein rural distrikts- og landbruksregion. Vi er nøydde til å tenke at vi er del av ei kosmopolitisk offentlegheit, bygge sjølvtillit i byen. Vi kan ikkje slå oss til ro med å vere dårlegare enn Oslo, Bergen eller København, seier han.

Det er likevel ikkje til å komme frå at ein uro ulmar under optimismen i Levanger. Strukturherjingane er enno ikkje forbi på Nord universitet. Universitetet står på terskelen til å gjere noko så uvanleg som å seie opp universitetsfolk. 30 stillingar skal bort frå Fakultet for lærerutdanning, kunst og kultur før neste år er over, også i Levanger vil truleg nokon få sparken.

«At alle blir venner»

Vi treng heller ikkje banke på så mange grupperomdører for å finne kritiske, sure, stressa og urolege, og helst anonyme, røyster på Røstad.

Mindre anonyme er studentane ved bordtennisbordet i Nylåna, eit av hovudbygga på campus. Både kritiske og offentlege er dei i tillegg.

— Det er noko trygt med at det er lite, seier Gunhild Blæsterdalen frå Røros, som går sjukepleie på andre året.

Men universitetsby? Tja.

— Eg føler det er litt vidaregåande preg over det, seier Blæstaddalen.

Ho spelar ballen over til Marie Jensen, som går på Røstad på fjerde året, etter at ho bytta ut idrett med sjukepleie. Ho har studert akkurat så lenge som Levanger har hatt universitet.

— Dei fører alt av fråver, også på forelesingar, det er ikkje akkurat så veldig universitet. Eg føler at dei gjer alt obligatorisk for å fylle opp salen … Eg trur ikkje eg ville merka forskjell om det fortsatt var høgskule.

Ballen dett på golvet og trillar mot ei av dei voluminøse yuccapalmane som er plasserte ut kringom på campus.

I etasjen under har barnehaglærarstudentane generalprøve på dokketeater.

Det handlar om ein bestefar, ein gut, ein ape, ei sjøløve og ein gris. Det handlar i utgangspunktet ikkje om Nord universitetet. «Etter hvert starter interessekonfliktene mellom dyrene», heiter det i manus, som studentane sjølv har stått for. Men eitt punkt i manus med tittelen «Utviklingsmuligheter» gir håp: «At alle blir venner, enighet, selv om alle er forskjellige».

8, 7, 6 ...

Publikumsrekord, meiner ordstyrar og professor i historie i Levanger, Hilde Gunn Slottemo, og skodar utover forsamlinga på Røstad scene, denne sure februardagen eit stykke inn i det 21. hundreåret. Ordstyraren startar med å forhøyre seg om Levanger allereie kan kalle seg universitetsby.

Hanne Thommesen, dekan ved Fakultet for samfunnsvitskap: — Når universitetet blir betre, så dryp det på byen som blir ein stad som er meir opptatt av kunnskap og vekst.

Ordførar i Levanger, Anita Ravlo Sand (Sp): — Det er ein god del å gå på, men vi er på veg. Samhandling mellom byen og universitetet er viktig for å bli ein universitetsby i ordets rette forstand.

Egil Solli, dekan ved Fakultetet for lærerutdanning, kunst og kultur: — Ja, vi har hatt høgare utdanning her sidan 1892!

Studenten, Maria Håkensen Andersen: — Det blir ikkje satsa på studentane. Det må vere litt å halde på med her om vi skal bli verande. No kan vi vere på campus – eller så er vi på Magneten (det store kjøpesenteret utanfor byen, red.merkn.).

Dekan Solli: — Om ti år har vi søkarlister på professorstillingar lange som vonde år!

Mot slutten av diskusjonen forsikrar Jakobsen igjen at tilførsel av kritiske og kunnskapssøkande akademikarar snart kjem til å gi Levanger næring i strevet for å bli ein ekte universitetsby med ei befolkning som lever opp til den.

— Du lærer folk til å seie ja til endring, og til å trivast i endringsprosessar, seier Jakobsen.

Den pensjonerte sorenskrivaren i Levanger reiser seg i salen. Etter litt mikk-makk med mikrofonen når bodskapet fram til scenen.

— I løpet av 40 år i Levanger har eg aldri opplevd, eller blitt merksam på, at tilsette på høgskulen, eller universitetet, har halde foredrag eller liknande for folk som bur her!

Studentrepresentanten på scenen nikkar ivrig. Ingen av akademikarane på scena kan seie at dei kjenner seg igjen.

Levanger, universitetsby?

I salen følgjer Espen Leirsets analytiske, strategiske og litt mysande auge med, statsvitaren Leirset, universitetsstyremedlemet Leirset. Åtte år, tenker han kanskje, gi oss åtte år.